حسن حسين زاده شانه چى
195
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
داشتند كه امام عسكرى عليه السّلام بدون وصيت به كسى درگذشته است ، بنابراين ترديدى نيست كه او مهدى موعود و همان كسى است كه قيام خواهد كرد تا زمين را پر از عدل و داد كند . « 1 » گروه ديگر ، واقفيهء لا ادريه بودند و تصور مىكردند كه امام يازدهم عليه السّلام رحلت كرده و از دنيا رفته است ؛ ولى باتوجه به اينكه زمين نمىتواند از حجت خدا خالى باشد ، بايد جانشينى داشته باشد ، هرچند مطمئن نبودند كه جانشين او كيست . بنابراين در امامت آن حضرت توقف كردند و مصمم شدند تا زمان روشن نشدن اين امر تصميمى نگيرند . « 2 » 2 . جعفريه : اين گروه عقيده داشتند كه پس از امام عسكرى عليه السّلام برادرش جعفر ، كه از وى جوانتر بود ، به امامت رسيد . « 3 » با اين حال پيروان اين عقيده ، كه همانند واقفيه از وصايت امام عسكرى عليه السّلام به فرزندش بىاطلاع بودند ، در چگونگى انتقال امامت به جعفر اختلاف داشتند و به چهار دسته تقسيم شدند . گروهى از اينان معتقد بودند كه امام عسكرى عليه السّلام پسرى نداشت تا امامت به او برسد ، لذا برادرش جعفر پس از او امام است . آنها در اين باب ، به همان اقوال فطحيه دربارهء امامت عبد اللّه افطح ، فرزند امام صادق عليه السّلام تمسك مىجستند و حتى خود نيز به امامت عبد اللّه افطح قائل و معتقد به سيزده امام بودند كه جعفر سيزدهمين آنها محسوب مىشد . « 4 » گروه ديگر عقيده داشتند كه امام دهم ، جعفر را براساس اصل بدا به جانشينى معرفى كرده است امرى كه معتقد بودند دربارهء اسماعيل پسر ارشد امام صادق عليه السّلام نيز واقع شد . آنها باور داشتند كه ارادهء الهى به
--> ( 1 ) . ر ك : همان ، ص 107 و نوبختى ، همان ، ص 80 - 81 . ( 2 ) . ر ك : همان ، ص 107 . ( 3 ) . نوبختى ، همان ، ص 89 - 90 . ( 4 ) . همان ، ص 39 و اشعرى ، همان ، ص 111 و مفيد ، همان ، ص 295 .